عنوان پایان نامه: طرح سازمان متمركز تامین مواد و خدمات كتابخانه‌های دانشگاه آزاد اسلامی

تهیه كننده: محمد هدایی                             سال تحصیلی: 1376-1375

چكیده:   دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان دانشگاهی جوان و رو به گسترش از داشتن كتابخانه‌هایی توانمند كه بتوانند پاسخگوی نیازهای آموزشی و پژوهشی آن باشند، ناگزیر است. لیكن پراكندگی واحدها و بعد مسافت‌، كتابخانه‌های این دانشگاه را با مشكلاتی مواجه ساخته است كه عادتاً سبب كاهش توانمندی‌های آنها به عنوان كتابخانه‌های دانشگاهی می‌شود.

بررسی علمی، عینی و كتابدارانه این مشكلات و مسائل ، به قصد بهبود سازمانی كتابخانه‌های این دانشگاه، و ارایه طرحی به همین منظور، از ضروریات نظام كتابخانه‌های این دانشگاه است.

عنوان پایان نامه: برنامه‌ریزی ملی برای حفاظت و نگهداری از مواد كتابخانه‌ای

تهیه كننده: مهرداد نیكنام                سال تحصیلی: 1381-1380

چكیده:  قدمت حفاظت و نگهداری مواد اطلاعاتی به قدمت تاریخ پیدایش این مواد است. تمامی مواد اطلاعاتی از الواح گلین تا پاپیروس، كاغذ، مواد غیر كتابی و مواد رقومی(دیجیتالی) در معرض عوامل آسیب‌رسانی چون انسان (به دلیل استفاده مكرر، بی دقتی و عدم آگاهی)، رطوبت، ‌دما، نور، آلاینده‌های هوا، قارچها، حشرات، جوندگان، اسیدها، بلایای طبیعی و جنگ‌ها هستند. استفاده از مواد شیمیایی به ویژه مواد سفیدكننده و استفاده از تنه درختان در خمیر كاغذ از قرن 18 به بعد مسئله را پیچیده‌تر كرده است، بهترین كاغذ تحریر یكصد سال و كاغذ روزنامه حداكثر 25 سال عمر دارند. با توجه به هزینه بالای مرمت و عدم توان مالی كتابخانه‌ها، ضرورت اتخاذ سیاست‌هایی برای به حداقل رساندن خسارت‌های ناشی از عوامل آسیب رسان كاملاً محسوس است. بررسی انجام گرفته حاكی از این است كه در حال حاضر بیشترین موادی كه در معرض خطر نابودی قرار دارند، مواد چاپی و كاغذی هستند، به این ترتیب كه 97/53 درصد كتابخانه‌های مورد بررسی كتاب‌های چاپی را در اولویت مواد آسیب دیده قرار داده‌اند. مراتب بعد از آن به ترتیب نشریات ادواری، اسناد و مدارك و نسخ خطی اختصاص دارد. به همین منظور و با توجه به یافته‌های بررسی وضعیت حفاظت و نگهداری مواد كتابخانه در كتابخانه‌های كشور برنامه‌ای ملی طراحی گردید كه محور اصلی آن بر حفاظت و نگهداری مواد مكتوب با استفاده از ذخیره رقومی مواد است، چرا كه حفاظت مواد در قالب اصلی كار ساده‌ای نیست و لازمه اینكار صرف هزینه‌، نیرو و وقت بسیار است. علاوه بر این شیوه‌های تعاونی حفاظت و نگهداری نیز در برنامه مزبور گنجانده شده است.

عنوان پایان نامه: اینترنت، شبكه جهانی اطلاع‌رسانی: ارزیابی كاربرد آن در كتابخانه‌های دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی ایران

تهیه كننده: مهردخت وزیر پور كشمیری         سال تحصیلی: 1378-1377

چكیده:  پژوهش حاضر با استفاده از روش پیمایشی تحلیلی، كاربرد بزرگترین شبكه جهانی اطلاع رسانی، «اینترنت» را در كتابخانه‌های دانشگاه‌ها و موسسه‌های تحقیقاتی ایران بررسی و ارزیابی می‌كند. جامعه آماری شامل 16 دانشگاه زیر پوشش وزارت فرهنگ و آموزش عالی و 23 موسسه تحقیقاتی كشور كه تا اردیبهشت ماه 1378 عملاً به شبكه اینترنت متصل بوده‌اند، می‌باشد. اطلاعات مورد نیاز پژوهش در سال‌های 76 و 77 در سه نوع پرسشنامه تنظیم و كلاً به تعداد 2250 عدد، شامل: 1. پرسشنامه كاربران،‌ 2110 عدد(از طریق نمونه‌گیری تصادفی)، 2. پرسشنامه مسئولان 90 عدد و 3. پرسشنامه كتابداران 50 عدد ارسال شد كه 5/35 % پرسشنامه كاربران، 3/63 % پرسشنامه مسئولان و 90% پرسشنامه كتابداران پس از پاسخگویی و تكمیل برگشت داده شد. اطلاعات مستخرج از پرسشنامه‌ها به كمك نرم‌افزار SPSS با استفاده از مجذور كای تجزیه و تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد كه 8/82 % مسئولان مراكز متصل به اینترنت و 1/77 درصد كاربران شبكه، تعداد مراكز تعداد مراكز متصل به اینترنت را در ایران كافی نمی‌دانند.

عنوان پایان نامه: برنامه‌ریزی ملی برای حفاظت و نگهداری از مواد كتابخانه‌ای

تهیه كننده: مهرداد نیكنام                  سال تحصیلی: 1381-1380

چكیده:  قدمت حفاظت و نگهداری مواد اطلاعاتی به قدمت تاریخ پیدایش این مواد است. تمامی مواد اطلاعاتی از الواح گلین تا پاپیروس، كاغذ، مواد غیر كتابی و مواد رقومی(دیجیتالی) در معرض عوامل آسیب‌رسانی چون انسان (به دلیل استفاده مكرر، بی دقتی و عدم آگاهی)، رطوبت، ‌دما، نور، آلاینده‌های هوا، قارچها، حشرات، جوندگان، اسیدها، بلایای طبیعی و جنگ‌ها هستند. استفاده از مواد شیمیایی به ویژه مواد سفیدكننده و استفاده از تنه درختان در خمیر كاغذ از قرن 18 به بعد مسئله را پیچیده‌تر كرده است، بهترین كاغذ تحریر یكصد سال و كاغذ روزنامه حداكثر 25 سال عمر دارند. با توجه به هزینه بالای مرمت و عدم توان مالی كتابخانه‌ها، ضرورت اتخاذ سیاست‌هایی برای به حداقل رساندن خسارت‌های ناشی از عوامل آسیب رسان كاملاً محسوس است. بررسی انجام گرفته حاكی از این است كه در حال حاضر بیشترین موادی كه در معرض خطر نابودی قرار دارند، مواد چاپی و كاغذی هستند، به این ترتیب كه 97/53 درصد كتابخانه‌های مورد بررسی كتاب‌های چاپی را در اولویت مواد آسیب دیده قرار داده‌اند. مراتب بعد از آن به ترتیب نشریات ادواری، اسناد و مدارك و نسخ خطی اختصاص دارد. به همین منظور و با توجه به یافته‌های بررسی وضعیت حفاظت و نگهداری مواد كتابخانه در كتابخانه‌های كشور برنامه‌ای ملی طراحی گردید كه محور اصلی آن بر حفاظت و نگهداری مواد مكتوب با استفاده از ذخیره رقومی مواد است، چرا كه حفاظت مواد در قالب اصلی كار ساده‌ای نیست و لازمه اینكار صرف هزینه‌، نیرو و وقت بسیار است. علاوه بر این شیوه‌های تعاونی حفاظت و نگهداری نیز در برنامه مزبور گنجانده شده است.

عنوان پایان نامه: تحقیق در عملیات و اقتصاد سنجی كتابخانه‌های مركزی دانشگاه‌های علوم پزشكی و خدمات بهداشتی و درمانی ایران- 1379

تهیه كننده: علیرضا هویدا      سال تحصیلی: 1381-1380

چكیده: با انجام یك پژوهش پیمایشی- تحلیلی، عملیات و فعالیت‌های كتابداری و اطلاع رسانی 29 كتابخانه مركزی دانشگاه‌های علوم پزشكی و خدمات بهداشتی و درمانی 29 مركز استان از بعد مدیریتی فعالیت‌‌ها مورد پژوهش قرار گرفته كه نتیجه در قالب 33 جدول و 7 نمودار نشان داده شده و تجزیه و تحلیل بر هر جدول و نمودار و بر اساس سوالات و فرضیه‌های پژوهش، انجام شده است. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد كه 15 نفر از روسای كتابخانه‌های مركزی مدرك كتابداری داشته و 14 نفر دیگر غیر كتابداری است. روسای كتابخانه های مورد تحقیق بعضاً ‌دارای مسئولیتهای چندگانه به غیر از ریاست كتابخانه بوده و كتابخانه‌ها با استاندارد ACRL،‌ در زمینه نیروی انسانی جمعاً با كم بودی برابر با 134 نفر كادر متخصص و غیرمتخصص روبرو هستند. 38 درصد كادر كتابخانه دارای مدرك دیپلم و زیر دیپلم هستند و وضعیت استخدامی 40 درصد از كادر، به صورت روزمزدی و پیمانی است. اختلاف معنی‌داری بین سابقه احراز تصدی ریاست كتابخانه با ایجاد زمینه آموزش‌های مختلف حین خدمت برای كتابداران وجود ندارد. 3 كتابخانه مركزی دارای بودجه مستقل بوده و یك كتابخانه حسابداری مستقل دارد.

نظارت بر كتابخانه‌های بیمارستانی و دانشكده‌ای، از طرف كتابخانه‌های مركزی از جنبه‌های انتخاب منابع، اعمال نظارت در امر خرید و تهیه منابع و از جنبه سازماندهی منابع، همگی در حد كمتر از 60 درصد می‌باشد. 21979 عنوان كتاب به مبلغ 106/4 میلیارد ریال‌، از طرف كتابخانه‌های مركزی خریداری شده است كه 5/39 درصد آن از نمایشگاه بین‌المللی كتاب تهران، 53 درصد از نمایشگاه تخصصی پزشكی معاونت پژوهشی وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكی و 5/7 درصد باقیمانده با مراجعه به كتابفروشی‌ها و ناشران تحصیل شده است. قیمت تحصیل شده 21979 عنوان كتاب در مراحل خرید، مجموعه سازی و سازماندهی، با ارزش افزوده‌ای برابر با 7/3 برابر قیمت خرید، همراه است(تایید فرضیه دوم پژوهش). 118 روز به طول می‌انجامد تا كلیه 21979 عنوان كتاب پس از خرید به بخش منبع و مخزن وارد شود. از میان 29 كتابخانه مركزی، 26 كتابخانه نگهدار پایان‌نامه‌ها بوده و فهرست‌نویسی دستی متداول ‌ترین روش تحلیل و بازیابی اطلاعات مدارك است. 19 كتابخانه (66 درصد) در بخش مدارك از رایانه به انحاء مختلف استفاده می‌كنند و فقط در 3 كتابخانه (10 درصد)، رایانه در اموری نظیر فهرست‌نویسی، نمایه سازی و چكیده‌نویسی به كار می‌آید و در 16 كتابخانه فقط به ورود اطلاعات كتابشناختی مدارك پرداخته می‌شود. متوسط استفاده و بهره‌برداری از توانایی‌ها و قابلیت‌های بالقوه برنامه‌های نرم‌افزاری موجود در 29 كتابخانه مركزی، در مورد نشریات، كتاب‌ها و مدارك، كمتر از 50 درصد می‌باشد یعنی تایید فرض سوم پژوهش. نتایج این تحقیق باعث می‌شود تا مدیران كتابخانه‌های مركزی به اصول اولیه و اهداف و نقش كتابخانه‌های پزشكی نظاره‌ای دوباره داشته و به داوری نتایج این تحقیق بنشینند. زیرا نتایج این پژوهش چهارچوب اولیه‌ای هستند برای تفكر درباره آینده كتابخانه‌های مركزی دانشگاه‌های علوم پزشكی كشور.

عنوان پایان‌نامه: بررسی امکان شبکه‌سازی کتابخانه‌های مساجد در ایران

تهیه کننده: سعید غفاری     سال تحصیلی: 1383-1382

چکیده:  با استفاده از پژوهش پیمایشی، نیروی انسانی، تجهیزات، منابع اطلاعاتی و نحوه سازماندهی آنها، انواع فعالیت‌های کتابخانه‌های مساجد با استفاده از پرسش‌نامه در سطح کشور مورد بررسی قرار گرفت. هدف نهایی از پژوهش ارائه طرح پیشنهادی شبکه اطلاعاتی بین این کتابخانه‌ها است. ابزار گرد‌آوری اطلاعات پرسش‌نامه است که 94% آنها تکمیل و عودت داده شدند. در مروری بر مطالعات ایران و جهان برخی از پژوهش‌ها که با هدف این پژوهش رابطه نزدیک‌تری دارند آورده شده و در بحث تعریف علم، طبقه‌بندی‌های علوم از دیدگاه متقدمین و متاخرین بیان گردید. در تجزیه تحلیل اطلاعات نرم‌افزار SPSS و در رسم نمودارها هاروارد گراف HG مورد استفاده قرار گرفت. برخی از یافته‌های پژوهش عبارتند از:   21% از مدیران کتابخانه‌های مساجد تهران دارای تحصیلات کتابداری بوده و مدیران مساجد قم و سایر شهرستان‌ها دارای مدرک کارشناسی غیرکتابداری هستند. فقط دو مدیر دارای تحصیلات کتابداری در حد کارشناسی ارشد وجود دارد. میانگین تعداد کارکنان با تحصیلات کتابداری 8/1 نفر است. بیش از نیمی از کتابخانه‌های مساجد بودجه آنها از طریق هیات امناء تامین می‌شود. کتابخانه‌های مساجد مورد بررسی از امکانات یکدیگر بی اطلاع هستند و دوباهر‌کاری‌هایی در کتابخانه‌ها انجام می‌شود. علیرغم مشکل بودجه3/4 از کتابخانه‌های مساجد مشتاق پیوستن به شبکه هستند. با توجه به یافته‌‌ها و برای رفع مشکل و کمبودها طرح شبکه‌ای با ریخت‌شناسی متمرکز ترکیبی و سلسله مراتبی پیشنهاد شد که اجزای آن را یک مرکز هماهنگ کننده، 12 مرکز مادر و 103 مرکز فرعی در سطح کشور تشکیل می‌دهند. در فصل آخر پوشش موضوعی، اختیارات مالی و اداری، محتویات، کار کردها، پیش‌نیازها، مراحل طراحی و تجهیزات و ابزارهای مورد نیاز شبکه پیشنهادی مورد بحث قرار گرفت و در پایان پیشنهاداتی جهت بهبود وضعیت ارایه گردید.

عنوان پایان‌نامه: مطالعه نیازهای اطلاعاتی دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشکده‌های کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران و میزان برآورده شده این نیازها از طریق کتابخانه‌های دانشکده‌های فوق

تهیه کننده: فرشته ملکیان                  سال تحصیلی: 1385-1384

چکیده: پژوهش حاضر با استفاده از روش پیمایشی، نیازهای اطلاعاتی دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشکده‌های کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران را مورد مطالعه قرار می‌دهد. هدف اصلی این پژوهش تعیین نیازهای اطلاعاتی جامعه پژوهش و میزان برآورده شدن این نیازها از طریق کتابخانه‌های دانشکده‌های فوق بوده و درصدد مشخص نمودن هدف و انگیزه دانشجویان از جستجوی اطلاعات، شیوه‌های برآورده شدن نیازهای اطلاعاتی، نارسائی‌ها و موانع موجود در استفاده از منابع اطلاعاتی و ارائه نظرات و پیشنهادات دانشجویان برای بهینه نمودن روش‌های تأمین نیازهای مطالعاتی می‌باشد. نتایج نشان می‌دهند مهمترین انگیزه از جستجو، روزآمد کردن اطلاعات تخصصی و حرفه‌ای، و کسب اطلاعات در ارتباط با انجام تکالیف دانشگاهی می‌باشد. بیشترین درصد دانشجویان (4/81 درصد) برای تأمین نیازهای اطلاعاتی خود از نتایج پژوهش‌های تحقیقاتی – تجربی استفاده می‌کنند. 6/80 درصد دانشجویان از میان انواع منابع اطلاعاتی، کتب و نشریات تخصصی را برای دستیابی به اطلاعات به کار می‌برند. دانشجویان همچنین از طریق ارتباط با متخصصان داخلی، و خدمات اطلاع دهی حضوری و غیر‌حضوری، نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب، همکاری اساتید؛ سایت‌های کامپیوتری؛ ابزارهای کاوش گوگل و یاهو نیازهای اطلاعاتی خود را برآورده می‌سازند. یافته‌ها بیان می‌دارد که بیش از 75% دانشجویان در تأمین نیازهای اطلاعاتی خود از اینترنت و وب (web) استفاده می‌کنند. کمبود منابع و امکانات از اهم موانع در دسترسی به اطلاعات محسوب می‌گردند.

عنوان پایان‌نامه: بررسی راهکارهای عملیاتی کردن طرح نظام ملی اطلاع رسانی در دانشگاه‌های کشور

تهیه کننده: فاطمه زندیان              سال تحصیلی: 1382-1381

چکیده: هدف از این پژوهش ارائه راهکارهایی برای عملیاتی کردن طرح نظام ملی اطلاع‌رسانی در دانشگاه‌های ایران به منظور رسیدن به اهداف نظام است. جامعه پژوهش حاضر کتابخانه‌های مرکزی و مراکز اطلاع‌رسانی دانشگاه‌های کشور است. گردآوری اطلاعات از طریق پرسش‌نامه انجام شد که شامل 21 پرسش باز و یک پرسش بسته بود که 5/81 درصد از آنها تکمیل و عودت داده شد. یافته‌های پژوهش عبارتند از:

رشته تحصیلی 7/72 درصد از مسئولان کتابخانه‌ها کتابداری است. 48 درصد مدرک کارشناسی دارند. در 5/86 درصد از کتابخانه‌ها از رده‌بندی LC و در 5/45 درصد از رده‌بندی NLM در سازماندهی منابع، در 7/87 درصد از کتابخانه‌ها از فهرست کامپیوتری در ذخیره سازی و بازیابی اطلاعات و در 9/68 درصد از تابلوی اعلانات و در 7/15 درصد از SDI برای اشاعه اطلاعات استفاده می‌کنند. 4/70 درصد از کتابخانه‌ها با سایر مراکز مبادله اطلاعاتی ندارند. 4/69 درصد از پست معمولی و 4/44 درصد از پست الکترونیکی برای مبادله اطلاعات استفاده می‌کنند. 2/70 درصد با سایر مراکز همکاری اطلاعاتی دارند. 5/84 درصد همکاری امانت بین کتابخانه‌ای دارند. کلیه افراد مورد پژوهش بر لزوم ایجاد نظم ملی برای هماهنگی در تحقیقات بین دانشگاهی تاکید دارند. 80 درصد از افراد تهیه فهرست مشترک منابع تحقیقاتی کشور را برای ایجاد هماهنگی تحقیقاتی بین دانشگاه‌ها پیشنهاد نموده‌اند. 6/67 درصد از افراد، میزان موفقیت در سازماندهی منابع اطلاعاتی کتابخانه خود را بیش از 50 درصد ارزیابی کرده‌اند. 3/55 درصد از آنان در زمینه ذخیره سازی منابع آن را بیش از 50 درصد موفق ارزیابی کرده‌اند و 5/10 درصد از آنان موفقیت در زمینه اشاعه اطلاعات را بیش از 75 درصد ارزیابی کرده‌اند. 3/54 درصد از آنان تشکیل یک مرکز مادر در وزارتخانه را برای پایگاه اصلی سرپرستی نظام پیشنهاد داده‌اند. 79 درصد خواهان بودجه کافی برای پیوستن به نظام پیشنهادی هستند.